Witkacy - Stanisław Ignacy Witkiewicz
Życiorys Filozofia Powieści Malarstwo Cytaty
Aktualności Linki Autor

ŻYCIE - ŻYCIORYS



Stanisław Ignacy Witkiewicz ("Witkacy") urodził się 24 lutego 1885 r. w Warszawie. Jego ojcem był znany krytyk, malarz i pisarz, twórca tzw. "stylu zakopiańskiego" w architekturze Stanisław Witkiewicz; matką Maria z Pietrzkiewiczów, nauczycielka muzyki. Pomiędzy rokiem 1890, a 1893 Witkiewiczowie przenoszą się na stałe do Zakopanego. Chrzest Stanisława Ignacego odbywa się już w stolicy Tatr w 1891 roku, a rodzicami chrzestnymi zostają: Helena Modrzejewska (ojciec Witkacego przyobiecał jej to kiedyś i czekano z uroczystością, aż wróci do kraju) oraz Jan Krzeptowski-Sabała (legendarna już postać Zakopanego; był towarzyszem i partnerem w pierwszych dyskusjach swojego chrześniaka).
Mały Staś wychowywany jest, głównie przez ojca, w oryginalny sposób. Stanisław Witkiewicz będąc zagorzałym przeciwnikiem systemu szkolnictwa nie godzi się posłać swojego dziecka do szkoły. Zamiast tego organizuje mu prywatne lekcje oraz pozwala, aby Staś sam rozwijał się w tych kierunkach, które go interesują. A interesuje przyszłego Witkacego wiele rzeczy. Od małego przejawia różnorodne zdolności artystyczne: początkowo głównie malarskie i muzyczne, szybko uczy się pisać i podejmuje pierwsze próby pisarskie (cała seria "dramacików" napisanych i samodzielnie wydrukowanych w 1893 roku).
W 1897 roku Stanisław Ignacy zdaje egzamin do drugiej klasy szkoły realnej we Lwowie. Nie uczęszcza jednak regularnie na zajęcia. Zamiast tego zdaje egzaminy semestralne, ucząc się nadal samodzielnie w domu w Zakopanem. W tym okresie, poza dalszym rozwojem w dziedzinach muzyki i malarstwa, budzi się u Witkacego nowa pasja: fotografowanie. Zamiłowanie do fotografii będzie mu towarzyszyło przez większą część życia.
W 1900 roku Stanisław Ignacy pierwszy raz spędza dłuższy czas poza domem: wakacje u ciotki w Syłgudyszkach na Litwie. Będzie tu przyjeżdżał przez kolejne cztery lata, odwiedzi z ciotką Petersburg, będzie malował i fotografował. W 1901 roku dwa pejzaże Witkacego z Litwy zostaną zaprezentowane na zakopiańskiej "Wystawie obrazów i rzeźb". W tym okresie Stanisław Ignacy zaczyna interesować się filozofią, czego wyrazem są jego rozprawki, które złożą się na jego pierwszą "książkę" Marzenia improduktywa (dywagacja metafizyczna).
W 1904 roku Witkacy wyjeżdża do Włoch, odwiedzając po drodze Wiedeń i Monachium, gdzie ma okazję zwiedzić liczne galerie. Dalej maluje i wydaje się, iż w tym momencie uznaje siebie przede wszystkim za malarza. Świadczy o tym fakt, iż w 1905 roku przeprowadza się do Krakowa i, wbrew opinii ojca, podejmuje naukę w Akademii Sztuk Pięknych. Wraz z Karolem Szymanowskim ponownie odwiedza Włochy, gdzie przebywa na kuracji jego ojciec.
Wycieczka do Paryża w 1908 roku wpłynie znacząco na Witkiewicza-malarza. Zwiedzając muzea, galerie oraz 24 Salon Niezaleznych będzie miał szansę zapoznać się z najnowszymi kierunkami malarstwa europejskiego. Pod ich wpływem zrywa z dotychczas uprawianym malarstwem pejzażowym, pojawiają się jego pierwsze "potwory" oraz portrety. Jeszcze w tym roku ojciec zapada na zdrowiu i wyjeżdża do Lovrany we Włoszech, by nigdy już do kraju nie wrócić.
Na dalszym życiu młodego Stanisława Ignacego zaważy silnie znajomość z aktorką Ireną Solską, którą obdarzy silnym uczuciem. Niejako wynikiem tej znajomości będzie pierwsza powieść Witkiewicza 622 upadki Bunga czyli Demoniczna kobieta, napisana w latach 1909-1911. Parokrotnie odwiedza w tym czasie ojca w Lovranie, w maju 1911 jedzie przez Berlin i Kolonię ponownie do Paryża, by zobaczyć pierwszy triumf kubizmu (41 sala Salonu Niezaleznych). Kontynuuje podróż zatrzymując się w Bretanii u malarza Władysława Ślewińskiego, a w lipcu odwiedza w Londynie swego przyjaciela Bronisława Malinowskiego.
Lata 1912-1913 Witkacy spędza w Zakopanem. Poddaje się psychoanalizie pod kierunkiem doktora Karola de Beaurain, który "wmawia mu kompleks embriona". W konsekwencji Stanisław Ignacy w jednym z listów do przyjaciółki Heleny Czerwijowskiej podpisuje się Witkacy, co ma symbolizować artystyczne wyzwolenie się spod opieki ojca. W latach tych malarskie prace Witkacego prezentowane są w Zakopanem, Warszawie i Krakowie.
Stanisław Ignacy Witkiewicz decyduje się również na definitywne zerwanie romansu z Ireną Solską. Zaręcza się natomiast z poznaną w Zakopanem Jadwigą Janczewską. Trudny okres narzeczeństwa kończy się tragicznie: 21 lutego 1914 roku panna Jadwiga popełnia samobójstwo. Artysta popada w głęboką depresję i sam bliski jest targnięcia się na własne życie.
Witkacy przyjmuje zaproszenie Bronisława Malinowskiego do wzięcia udziału w ekspedycji badawczej na Nową Gwineę, w której ma pełnić funkcję rysownika i fotografa. Początkowo zatrzymują się na Cejlonie, a w lipcu docierają do Australii. Tam dociera do nich wiadomość o wybuchu wojny. Witkacy decyduje się na powrót do Europy i walkę przeciwko Niemcom, których uznaje za głównego wroga Polski. Przez Odessę dostaje się do Petersburga, gdzie, dzięki protekcji mieszkającej tam rodziny, zostaje przyjęty do Pawłowskiej Szkoły Wojskowej.
Szkołę kończy w trybie przyśpieszonym i we wrześniu 1915 roku w stopniu podchorążego zostaje skierowany na front. Szybko zostaje dowódcą czwartej kompanii, a w uznaniu zasług wojennych w lipcu 1916 roku zostaje oficerem Lejb Gwardii Pułku Pawłowskiego w stopniu podporucznika. W lipcu tego roku w zachodniej części Ukrainy koło wsi Witonirz Witkacy zostaje ciężko ranny podczas bitwy i już nie powraca na front. Nie wiadomo do dnia dzisiejszego, co dokładnie dzieje się z Witkiewiczem podczas rewolucji, a on sam o tym rzadko wspomina. W 1918 roku przez Warszawę dociera do Zakopanego.
Jeszcze podczas pobytu w Rosji Witkacy rozpoczyna pracę nad swoim systemem filozoficznym i estetycznym, wynikiem czego jest książka Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia, ukończona we wrześniu 1918 roku. Z Rosji przywozi artysta ogromną ilość kompozycji i portretów, które stanowią podstawę do przyjęcia go do grupy Formistów, których stanie się wkrótce głównym teoretycznym rzecznikiem. Powstają dwa pierwsze dramaty: Maciej Korbowa i Bellatrix oraz Nowa homeopatia zła.
Następne pięć lat, to okres najbardziej "płodny" w życiu Witkiewicza. Wydaje Nowe Formy w Malarstwie, Szkice estetyczne oraz Teatr, pisze około trzydziestu dramatów (publikuje zaledwie pięć). Premiery jego sztuk odbywają się w Krakowie, Warszawie i Toruniu. Wraz z Formistami wystawia swoje obrazy w Krakowie, Warszawie, Lwowie, Poznaniu i Zakopanem. 30 kwietnia 1923 roku Witkacy żeni się z wnuczką Juliusza Kossaka Jadwigą z Unrugów.
Około roku 1925 Witkacy zmienia zasadniczy nurt swoich zainteresowań artystycznych. W malarstwie ograniczy się do portretu, który będzie traktował jako formę sztuki użytkowej i źródło swego utrzymania. Wtedy właśnie zakłada sławną Firmę Portretową "S.I.Witkiewicz". W literaturze porzuci dramat na rzecz powieści, którą uzna za "worek", który nie może być dziełem Czystej Formy, jednakże nadaje się dobrze do prezentowania poglądów autora. Rozpoczyna pracę nad powieścią Pożegnanie jesieni, która ukaże się drukiem w 1927 roku.
W tym samym roku Witkacy rozpoczyna współpracę z warszawskim dziennikiem "Przegląd Wieczorny", w którym będzie publikował cotygodniowe felietony poświęcone głównie krytyce literackiej. W latach późniejszych nawiąże również współpracę z innymi pismami ("Polska Zbrojna", "Gazeta Polska", "Pion", "Zet"). Kończy swoją trzecią powieść pt. Nienasycenie, która zostanie wydana w 1930 roku.
Latem 1929 roku Witkacy poznaje Czesławę Oknińską-Korzeniowską, z którą odtąd będą go łączyć uczuciowe więzy aż do wspólnego, choć przeżytego przez Oknińską, samobójczego zamachu. W 1931 roku umiera matka Witkacego, a on sam przenosi się do "Witkiewiczówki" na Antałówce, gdzie wynajmuje pokój u swej ciotki Marii Witkiewiczówny i gdzie mieszkać będzie do końca. W twórczym życiu Witkacego zaczyna teraz dominować filozofia. W wydanej w 1935 roku książce Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie istnienia wykłada swój system filozoficzny, który nazywa monadyzmem biologicznym. W latach 1931-1932 pisze swoją ostatnią, najbardziej zresztą "filozoficzna" powieść Jedyne wyjście, która ukaże się drukiem po raz pierwszy dopiero w 1968 roku. Wydaje również książkę znaną obecnie pod tytułem Narkotyki. W 1935 roku za twórczość literacką zostaje odznaczony Złotym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury.
W 1936 roku powstają Niemyte dusze, które przed wojną zostaną opublikowane jedynie we fragmentach. Ostatnie lata życia poświęca Witkacy prawie wyłącznie filozofii: publikuje artykuły, polemizuje z poglądami współczesnych filozofów oraz pisze dalszy ciąg swojego "główniaka" Zagadnienie psychofizyczne. We wrześniu 1936 roku bierze udział w Kongresie Filozoficznym w Krakowie, na którym wygłasza referat. W 1937 roku gości u siebie w Zakopanem niemieckiego filozofa Hansa Corneliusa, z którym od lat przyjaźnił się i korespondował.
W 1938 Witkacy pisze nie zachowany niestety dramat Tak zwana ludzkość w obłędzie. Widmo zbliżającej się katastrofy, którą przeczuwa wyraźnie, sprawia, że Witkacy znajduje się stanie głębokiej depresji. Początek roku 1939 spędza w Warszawie, lipiec i sierpień w Zakopanem, by w ostatnich dniach sierpnia ponownie wrócić do Warszawy. 5 wrześnie wraz z Czesławą Oknińską opuszcza Warszawę i kieruje się na wschód. W połowie września dociera do wsi Jeziory na Polesiu. 18 września na wiadomość o wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski, popełnia samobójstwo. Jego partnerka, mimo zażycia silnej dawki luminalu przeżyła. Stanisław Ignacy Witkiewicz zostaje pochowany na wiejskim cmentarzu w Jeziorach.

Na podstawie:
A. Micińska, Kalendarium życia i twórczości Witkacego
[w:] J. Błoński, Od Stasia do Witkacego, Kraków 1997.




BIBLIOGRAFIA:



(Wybrane pozycje poświęcone życiu S.I.Witkiewicza)



Listy S.I.Witkiewicza do Teodora Białynickiego-Birula [w:] Przegląd Humanistyczny 1977, nr 10;

Listy S.I.Witkiewicza do J.E.Płomieńskiego [w:] Pamiętnik Literacki 1985, nr 4;

Dwa nieznane listy S.I.Witkiewicza do Romana Jaworskiego [w:] Pamiętnik Teatralny 1990, nr 1-2;

Listy S.I.Witkiewicza do Marii Witkiewiczowej[w:] Witkacy. Życie i twórczość. (red. J.Degler), Wrocław 1996;

J.Witkiewiczowa, Wspomnienia o S.I.Witkiewiczu [w:] Spotkanie z Witkacym. Materiały z sesji poświęconej twórczości S.I.Witkiewicza (red. J.Degler), Jelenia Góra 1979;

Stanisław Ignacy Witkiewicz. Człowiek i twórca. Księga pamiątkowa pod red. T.Kotarbińskiego i J.E.Płomieńskiego, Warszawa 1957;

K.Wyka, Trzy legendy tzw. Witkacego [w:] Twórczość 1958, nr 10;

J.Z.Brudnicki, Ostatnia droga Witkacego [w:] Przegląd Humanistyczny 1977, nr 10;

A.Micińska, Przyczynek do biografii Witkacego: wspomnienia Jadwigi Witkiewiczowej [w:] Spotkanie z Witkacym. Materiały z sesji poświęconej twórczości S.I.Witkiewicza (red. J.Degler), Jelenia Góra 1979;

A.Z.Makowiecki, Trzy legendy literackie. Przybyszewski, Witkacy, Gałczyński, Warszawa 1980;

I.Jakimowicz, Witkacy w Rosji [w:] Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie 1984, t. XXVIII;

M.Choynowski, Jeszcze o śmierci Witkacego [w:] Kultura (Paryż) 1985, nr 9;

A.Micińska, Witkacy w Rosji (1914-1918) [w:] Twórczość 1985, nr 4;

A.Micińska, Z dziejów rodziny Witkiewiczów [w:] Pamiętnik Teatralny 1985, nr 1-4;

A.Micińska, Życie S.I.Witkiewicza w latach 1885-1918[w:] Pamiętnik Teatralny 1985, nr 1-4;

J.Degler, Kronika życia i twórczości S.I.Witkiewicza, czerwiec 1918-wrzesień 1939 [w:] Pamiętnik Teatralny 1985, nr 1-4;

A.Micińska, Samobójstwo Witkacego [w:] Dialog 1986, nr 8;

G.Kubica, Bronio i Staś (Dzieje przyjaźni B.Malinowskiego i Witkacego) [w:] Kraków 1986, nr 3;

K.Dubiński, Nieznane witkacjana [w:] Sztuka 1987, nr 3;

K.Dubiński, Moskiewskie witkacjana [w:] Sztuka 1988, nr 5-6;

P.Piotrowski, S.I.Witkiewicz, Warszawa 1989;

A.Micińska, Kiedy urodził się Witkacy? [w:] Pamiętnik Teatralny 1990, nr 1-2;

A.Micińska, Witkacy w wojsku rosyjskim i polskim [w:] Pamiętnik Teatralny 1990, nr 1-2;

W.Zabielski, Udział Witkacego w obaleniu caratu [w:] Pamiętnik Teatralny 1990, nr 1-2;

M.Staroniewicz, wspomnienie o S.I.Witkiewiczu [w:] Pamiętnik Teatralny 1990, nr 1-2;

A.Micińska, S.I.Witkiewicz. Życie i twórczość, Warszawa 1991;

A.Micińska, Autoportret "Alcoforado". O korespondencji S.I.Witkiewicza [w:] NaGłos 1992, nr 8;

J.Siedlecka, Mahatma Witkac, Warszawa 1992;

Z.Piasecki, Dzieciństwo i wczesna młodość S.I.Witkiewicza w świetle nie ogłoszonych listów jego ojca [w:] Strony (Opole) 1996, nr 5-6;

D. Gerould, Podróż Witkacego do tropików: itinerarium cejlońskie [w:] Witkacy. Życie i twórczość. (red. J.Degler), Wrocław 1996;

N.Jakubowa, S.I.Witkiewicz w batalionie zapasowym Pawłowskiego Pułku Lejb-Gwardii [w:] Witkacy. Życie i twórczość. (red. J.Degler), Wrocław 1996;

S.Smoczyński, S.I.Witkiewicz - ostatnie dni [w:] Witkacy. Życie i twórczość. (red. J.Degler), Wrocław 1996;

A.Micińska, Listy Witkacego do matki [w:] Witkacy. Życie i twórczość. (red. J.Degler), Wrocław 1996;

J.Błoński, Od Stasia do Witkacego, Kraków 1997;

M.Skwara, Szczecińskie witkacjana, Szczecin 1999;

Na podstawie:
J. Degler, Bibliografia Stanisława Ignacego Witkiewicza
[w:] J. Błoński, Witkacy, Kraków 2000.



POWRÓT

POLECAMY

© Witkacy - Stanisław Ignacy Witkiewicz 2003-2014